Xã Tây Yên Tử được hình thành từ việc sáp nhập 2 đơn vị cũ: Thị trấn Tây Yên Tử, Xã Thanh Luận. thuộc địa bàn Huyện Sơn Động, Bắc Giang cũ trước đây, nay trở thành một phần quan trọng trong hệ thống hành chính mới sau cải cách.

Xã Tây Yên Tử là đơn vị hành chính cấp xã thuộc Tỉnh Bắc Ninh, được hình thành hoặc điều chỉnh trong đợt sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính quy mô lớn nhất Việt Nam năm 2025. Theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội (ngày 12/6/2025, hiệu lực ngay) về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cả nước giảm từ 63 xuống còn 34 tỉnh/thành phố (28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc Trung ương). Đồng thời, theo 34 Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp cấp xã/phường (thông qua tháng 6/2025), cả nước giảm mạnh số lượng đơn vị cấp xã từ hơn 10.000 xuống còn khoảng 3.321 đơn vị (gồm xã, phường và đặc khu), nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Với quy mô dân số khoảng 10.612 người và diện tích 132.76 km², mật độ dân số của Xã Tây Yên Tử ở mức thấp đến trung bình (80 người/km²), không gian thoáng đãng, quỹ đất dồi dào phù hợp phát triển nông nghiệp, du lịch sinh thái hoặc khu dân cư mới.. Vị trí này giúp Xã Tây Yên Tử nằm trong khu vực có hệ thống giao thông kết nối tốt và tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội mạnh mẽ.

Là một xã nông thôn hoặc vùng ven đô, Xã Tây Yên Tử có lợi thế về quỹ đất và không gian phát triển bền vững, kết hợp nông nghiệp với đô thị hóa. Đây là một trong 66 xã của Tỉnh Bắc Ninh. Trong tương lai,Xã Tây Yên Tử ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong kết nối trung tâm tỉnh/thành với các khu vực lân cận, góp phần vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và hạ tầng quốc gia.